ŚWIĘTY GRZEGORZ Z NYSSY PLATONIZACJA CHRZEŚCIJAŃSTWA

 [1] OSOBOWOŚĆ MYŚLICIELA

„Grzegorz (325-394) pochodzi z Cezarei w Kapadocji. Początkowo nauczyciel wymowy, później biskup Nyssy z Kapadocji. Ze względu na prawdziwy filozoficzny umysł i wielką erudycję zajmuje jedno z pierwszych miejsc wśród wszystkich Ojców od Orygenesa aż do Augustyna. Jako filozof wyróżnił się spośród tzw. Ojców Kapadockich(Bazyli Wielki, brat Grzegorza z Nyssy +379,  Grzegorz z Nazjanzu +389). Poszedł wsady Orygenesa, od którego systemu odstępował tylko tam, gdzie były twierdzenia nieprawowite. Za nim oparł się o platonizm, dają przewagę Platonowi nad Plotynem i przez to

[2] POGLĄDY OJCA KOŚCIOŁA

A) WIARA USPRAWIEDLIWIONA PRZEZ ROZUM

„Grzegorz wyszedł z założenia, ze prawdy wiary można zinterpretować, a nawet uzasadnić rozumowo (ratio). Rozum jednak nie działa tu autonomicznie, sam, lecz heteronomicznie: stosuje się do dogmatyków wiary. Od wiary należy przechodzić do wiedzy (γνωσις). Jest to jakby początek scholastyki. Wiedza podaje prawdy, które wiarę poprzedzają, np. o istnieniu Boga, wiedza daje metodę ujęcia depotyzmu wiary uzasadnić, choćby w formie hipotezy (przypuszczenia). Tą drogą doprowadził Grzegorz: istnienie i jedność Boga, różnicę między Boskimi osobami, stworzenie świata, istotę zła, duchowość duszy, a wreszcie prawdy czysto teologiczne: dogmat wcielenia, odkupienia, końca świata i in.".  

B) POJĘCIE CHRYSTJANIZMU JAK „PLATONIZMU TEOLOGICZNEGO"

„W interpretacji tych prawd oparł się na platonizmie. Przyjął wraz z Platonem, że idee istnieją poza jednostkowymi rzeczami. To zastosował najpierw do Trójcy Świętej. Nazwa „Bóg" oznacza istotę Bożą, a więc ideę Bożą, która jest jedna, wspólna wszystkim Osobom Bożym. Są trzy oddzielone osoby, ale jedna Boskość. Po platońsku też pojął człowieka. Bóg utworzył najpierw w swoim umyślę ideę człowieka, która oznacza ogólną jego naturę pozbawioną cech jednostkowych. Pojawienie się człowieka na ziemi jest ujednostkowieniem tej idei (stąd grzech pierworodny przechodzi na wszystkich). Naturę człowieka stanowi: dusza, rozumu i ciało. Płeć, władze zmysłowe są to rzeczy dodane na skutek grzechu pierworodnego. Nie są złe, lecz są środkiem do cnoty.
I wreszcie Grzegorz uczył za Orygenesem, że cały wszechświat połączy się ostatecznie z Bogiem w drodze oczyszczenia (apokatastaza). Wszystkie bez wyjątku dusze będą zbawione. Bo zło, a więc i potępienie, jest negatywne, więc nie może być wiekuistą postacią bytu".  

C) IMMATERIALIZM - KRYTYKA MATERII

„Grzegorz wyróżnia się pośród filozofów chrześcijańskich immaterializmem. Przyjmował, ze natura materii zasadza się na własnościach duchowych. Jeżeli własności te są duchowe, czyli niematerialne, a z nich składają się rzeczy, to rzeczy są niematerialne. Materia więc nie jest realna. Bóg też nie mógł tworzyć materii, bo duch nie tworzy materii".  

[3] OCENA TEOLOGA

„Poglądy Grzegorza w wielu punktach musiały być skorygowane potem przez innych uczonych Kościoła. Do tych, które nie uzyskały uznania Kościoła należą: nauka o apokatastazie, immaterializm, idealistyczna interpretacja Trójcy oraz nauka o trzech pierwiastkach w człowieku".




Na podstawie: Cz. St. Bartnik, Historia filozofii, „Gaudium", Lublin 2001

Odsłon: 2003