Prawosławny Kościół Polski

  

Po odrodzeniu się Polski jako niezależnego państwa po I wojnie światowej blisko 4 miliony chrześcijan pra­wosławnych zostały włączone w jego nowe granice. Większość z nich stanowili Białorusini i Ukraińcy za­mieszkujący odzyskane wschodnie części Polski, a uprzednio znajdujący się pod jurysdykcją patriarchatu Moskwy.

 

Wkrótce po odzyskaniu niepodległości rząd polski zaczął propagować ideę, aby prawosławni w Polsce sta­nowili niezależny od Moskwy autokefaliczny Kościół Prawosławny. Stanowisko to popierał pierwszy prawo­sławny metropolita Warszawy, Jerzy Jaroszewski, któ­ry został wybrany i obdarzony przez Moskwę autono­mią o ograniczonym zasięgu. Jednak w roku 1923 zo­stał on zabity przez rosyjskiego mnicha, który repre­zentował odmienny punkt widzenia.

 

Rząd polski odwołał się wówczas do patriarchatu w Konstantynopolu, a ten po długim namyśle wystosował dokument nadający autokefaliczny status Polskiemu Kościołowi Prawosławnemu z dniem 13 października 1924 roku. Konstantynopol nadał także zamordowane­mu metropolicie Warszawy tytuł „błogosławionego". Patriarchat Moskwy potraktował to posunięcie jako mieszanie się w jego sprawy i odmówił uznania autoke­falicznego statusu Polskiego Kościoła.

 

W okresie międzywojennym w Polskim Kościele Pra­wosławnym istniało pewne napięcie mające źródło w tym, że wszyscy biskupi tego Kościoła byli Rosjanami, a 70% wiernych stanowili Ukraińcy. Biskupi zlekcewa­żyli prośby o ukraińskich biskupów i wprowadzenie ję­zyka ukraińskiego do liturgii, ale przedsięwzięli środki, aby zaspokoić wiele z pragnień wiernych. W między­wojennej Polsce działało pięć diecezji, dwa seminaria (w Wilnie i Krzemieńcu) z 500 studentami, Wydział Teologii Prawosławnej w Warszawie z 150 studentami, 1624 parafie i 16 klasztorów.

 

W latach trzydziestych w Polsce doszło również do kilku konfliktów pomiędzy katolikami a prawosław­nymi. Metropolita warszawski Dionizy oficjalnie pro­testował przeciwko antyprawosławnym incydentom mówiąc, że księża prawosławni są zmuszani do naucza­nia po polsku, kościoły prawosławne są zamykane siłą, wiele z nich nawet zostało zburzonych, a wszystko po to, aby zmusić wyznawców Prawosławia do przejścia na religię katolicką.

 

 Ukraiński metropolita katolicki (greckokatolicki) Andrzej Szeptycki dołączył się do tych oskarżeń i w liście pasterskim do swych wiernych dodał swój głos do protestu prawosławnych.

 

Po przyłączeniu wschodniej Polski do ZSSR w roku 193 9 większość polskich prawosławnych ponownie zna­lazła się w ZSSR, włączona do patriarchatu moskiew­skiego. W ten sposób Polski Kościół Prawosławny znacznie zmniejszył się liczebnie.

 

W roku 1948, po przejęciu władzy w Polsce przez komunistów, warszawski metropolita prawosławny zo­stał odsunięty od swych obowiązków z powodu opozy­cyjnej postawy wobec komunizmu. W tym samym roku, na prośbę synodu polskich biskupów prawosławnych, patriarchat moskiewski uznał deklaracje autokefalii wydaną przez Konstantynopol w roku 1924 za nieważ­ną i wysunął swoją własną. Pomimo tego urząd metro­polity warszawskiego pozostał nieobsadzony do roku 1951, kiedy to polscy biskupi prawosławni zwrócili się do patriarchatu moskiewskiego z prośbą o mianowanie nowego metropolity.

 

Moskwa wyznaczyła wówczas na nowego metropolitę arcybiskupa Litwy na Ukrainie, Makarego Oksaniuka, który wcześniej odegrał znaczą­cą rolę w procesie rozpadu Ukraińskiego Kościoła Ka­tolickiego (Greckokatolickiego) w latach 1946-47.

 

Od tego czasu Polski Ko­ściół Prawosławny utrzymuje bliskie kontakty z patriar­chatem moskiewskim. W Polsce są trzy małe klasztory prawosławne: w Jabłecznej, Supraślu (koło Białegosto­ku) i na Górze Grabarka. Zabudowania klasztoru w Supraślu były punktem sporu pomiędzy Kościołami Kato­lickim (Greckokatolickim) i Prawosławnym. Klasztor zbudowany został pod koniec XV w. i kilkakrotnie zmieniał właścicieli; prze­chodził w ręce rzymskokatolickie, prawosławne i grekokatolickie. W 1944 r. część zabudowań oddana zo­stała na klasztor dla prawosławnych, a we wrześniu 1993 Polska Rada Ministrów postanowiła zwrócić cały kom­pleks Kościołowi Prawosławnemu. Zarówno Kościół Rzymskokatolicki, jak i Grekokatolicki protestowały przeciwko takiemu postanowieniu, ale część polskich katolików zachęcała swój Kościół, aby zrezygnował z roszczeń co do własności, w geście pojednania z Ko­ściołem Prawosławnym.

 

W ostatnich latach Polski Kościół Prawosławny zin­tegrował się bardziej z kulturą polską; częściej też uży­wa się języka polskiego w liturgii. Wydawane są cztery periodyki kościelne, a Kościół coraz bardziej angażuje się w działalność charytatywną. 6 diecezji i 250 parafii z 410 kościołami obsługiwanych jest przez około 259 księży i diakonów. Teologiczne Seminarium Prawosławne w Warszawie kształci około 80 studentów, a Prawosławny Wydział Teologii na Akademii Teologii Chrześcijańskiej w tym samym mieście kształci 35 studentów.

 

Zasięg: Polska.

 

Namiestnik: abp Sawa

 

 Tytuł: Metropolita Warszawy i Całej Polski. Siedziba: Warszawa, Polska. Wierni: 570 tys.

 

Źródło:

Ronald G. Roberson CSP

Chrześcijańskie Kościoły Wschodnie

Przekład:

Krzysztof Bielawski, Daria Mionskowska

Appendix w przekładzie

Bernadety Gierszewskiej

Wprowadzenie Maciej Bielawski

Wydawnictwo Bydgoszcz 1998

 

Odsłon: 2952