Kapituła przemyska przed 1918

 Ks. Piotr Pawliszcze
Kapituła przemyska przed 1918 r

Chcąc przedstawić znaczenie przemyskiej Kapituły greckokatolickiej, najpierw należy sięgnąć do historii tej instytucji sięgających dawnych Kryłosów. Również należy naszkicować uwarunkowania kształtujące rozwój Kościoła.

1.1.Dzieje kapituły przemyskiej w latach 1698-1816

Pojęcie chrztu w najogólniejszym stopniu oznacza włączenie do Kościoła chrześcijańskiego, które urzeczywistnia się poprzez symboliczny obrzęd polania wodą bądź w niej zanurzenie . Ten drugi sposób udzielenia chrztu miał miejsce w Kijowie . Do dnia dzisiejszego zachowała się kronika, w której kronikarz pisał: „...wyszedł Włodzimierz z popami carówny i z korsuńskimi nad Dniepr i zeszło się ludzi bez liku. Wleźli w wodę i stali po szyję, a drudzy po piersi, młodzi zaś po piersi u brzegu inni zaś u brzegu dzieci trzymając, dorośli zaś brodzili, popi zaś stojąc odprawiali...” . Można zatem stwierdzić, że poprzez chrzest mieszkańcy Rusi zostali włączeni do Kościoła chrześcijańskiego.

Uroczysty akt chrztu Rusi Kijowskiej mający religijno-kościelny charakter niósł w tradycji historyczno-kulturowej, a także w ówczesnej świadomości Rusinów zasadnicze zmiany. Dzięki temu pojawiło się nowe myślenie nie ograniczające się tylko do własnego kraju lecz otworzenie się na świat chrześcijański. Gruntowne przemiany myślenia i światopoglądu jakie niosło ze sobą chrześcijaństwo nie mogło dokonać się gwałtownie. Był to długotrwały proces historyczny. Właśnie po 988 roku, kiedy to chrześcijaństwo stało się religią oficjalną na Rusi Kijowskiej, w znaczny stopniu wzrósł światopogląd jak również otwarcie się na świat chrześcijański. Nie na wszystkich terenach proces chrystianizacji odbywał się bez problemów. Tereny, na których władza centralna nie była dość silna proces ten przeprowadzany był z wielkimi oporami. Mimo trudności z wprowadzeniem nowej religii na przełomie XI/XII w. według oceny A. Poppe na Rusi Kijowskiej było około 6 tys. Parafii, 150-200 klasztorów i 500 cerkwi domowych . Rozbudowana była struktura organizacyjna Kościoła na Rusi. Zarządzany był on przez metropolitę kijowskiego, który podlegał patriarsze konstantynopolitańskiemu i trzeba zaznaczyć, że ówczesny Kościół na Rusi uznawał papieża jako Głowę Kościoła.

Historycy zajmujący się Eparchią przemyską nie odrzucają faktu jej istnienia w początkowej fazie chrześcijaństwa, ale z braku dowodów pozostaje to tylko hipotezą . Znajdujemy o niej wzmianki w dziele rosyjskiego historyka Tatiszczewa, który wspomina o chirotoni władyk Perejasławia i Halicza, ale wcześniej mówi o „episkopiji” w Przemyślu . Kolejna informacja wspominająca istnienie eparchii w Przemyślu to rękopis z XVIII w. znajdujący się w Bibliotece Kapituły Greckokatolickiej w Przemyślu . Stabilizacja Cerkwi w Księstwie Przemyskim nastąpiła około 1100 roku. Wtedy to należy datować ożywienie kontaktów z Bizancjum . Wraz z rozwojem organizacji wewnętrznej Cerkwi na Rusi również i eparchię przemyską nie omijają zmiany.

Od bardzo dawna w Cerkwi na Rusi istniały kryłosy. Biskupi mieli wokół siebie swoje prezbiterium a członków tegoż organu nazywano kryłoszanami. Tworzyli oni pewną odrębną korporację jakkolwiek nie identyczną z kapitułami katedralnymi ale do nich zbliżoną . Posiadali oni wyższość nad innymi duchownymi w eparchii, jak również pewne prerogatywy tak wobec nich jak i władyki.

Prawo kanoniczne nic nie mówiło na ten temat kryłosów ale funkcjonowały one w każdej eparchii na podstawie prawa zwyczajowego. W eparchii przemyskiej w skład kryłosu wchodzili w przeważającej liczbie duchowni eparchialni. Być może był to silny wpływ Kościoła łacińskiego, który tak blisko sąsiadował z eparchią. Pierwszy kryłos przemyski nie był przez całe wieki zorganizowany przez statuty i przeobrażenie jego w kapitułę nastąpiło bardzo późno. Zachowały się dokumenty o jego istnieniu z XIV wieku, wspominające kryłos jako odrębną instytucję kościelną wzorowaną na kapitułach katedralnych jakie istniały w Kościele łacińskim.

18 lutego 1387 roku królowa Jadwiga wydała manifest, w którym zatwierdziła przywileje dla ziemi przemyskiej oraz je pomnożyła. Znajdował się tam ustęp o następującej treści: „ Volumus isuper eppos premislienses praelatos, canonicos et utrumque capitulum et ruthenicum et ecclesias et bona et villas eorundem circa iura ipsorum et consuetudinem antiquitis observatam penitus conservare ”.

Mniej więcej z tego okresu pochodzi wzmianka o kryłoszanach przy cerkwi Świętego Mikołaja w Przemyślu. Przy cerkwi, która nie była katedrą, istniał kryłos. Hipotezę tą wyjaśnia statut synodu lwowskiego z 16 listopada 1539 roku zwołany przez biskupów: lwowskiego Makarego Tuczapskiego i przemyskiego Wawrzyńca Terleckiego. W artykule 4 jest napisane, że kryłoszanie mają swoje cerkwie. Toteż cerkiew pw. Świętego Mikołaja była cerkwią kryłoszańską i dla kryłoszanów. Wójt Przemyśla Michałko wraz z żoną Krystyną zapisał w 1392 roku czynsz wieczysty w wysokości 60 groszy, czyli pół seksageny na wójtowstwie przemyskim i pół seksageny na wójtostwie krośnieńskim. Z tych obu wiadomości należy wywnioskować, że kryłoszanie byli uprawnieni do posiadania majątków jako członkowie kolegium kapitulnego zwanego ówcześnie kryłosem.

W roku następnym 1393 pojawia się wzmianka o katedralnych kryłoszanach biorących udział w akcie prawnym, przez ówczesnego biskupa Anatazego stąd wniosek, że mieli nie tylko prawo do spraw majątkowych, ale również jeśli chodziło o zarząd eparchią. Luźne wiadomości nie pozwalają jednak na określenie dokładnego ustroju ani praw kryłosu przemyskiego. Trochę więcej światła na tę sprawę rzuca wspomniana wyżej ustawa z 1539 roku, którą przytacza przemyska kronika katedralna na stronie 162:

1) od poświęcenia cerkwi nowej połowina idzie na episkopa, a połowina na kryłoszan, z których jeden ma jechać z władyką; od poświęcenia starej cerkwi wszystko-kryłoszanam;

2) (nieczytelny)

3) kiedy dadzą na sorokoustów dziesięć, idzie połowina na episkopa; kiedy na mniej to wszystko kryłoszanam;

4) Cerkiew kryłoszanina darmo winna się święcić, ale obiad dla episkopa ma sprawić;

5) kryłoszański syn darmo beneficjum otrzymuje;

6) post fata episcopi kryłoszanie bona tenent;

7) Kryłoszanina ma sądzić episkop;

8) Namiestnika mają obierać kryłoszanie.

Biskup Pełesz w swojej książce dodaje jeszcze, że hierarcha nie mógł karać kryłoszanina, co najwyżej zasuspendować go od odprawiania nabożeństwa. Statut tego synodu zatwierdził ówczesny metropolita kijowski Makary II 16 listopada 1549 roku. Z krótko streszczonych uchwał wynika, że kryłos i jego członkowie posiadali pewne przywileje pod względem majątkowym jak i administracyjnym czerpiąc przy tym niejednokrotnie korzyści płynące za funkcji duszpasterskich. Posiadali wyłączne forum biskupa nad sobą, który i tak nie mógł ich karać w ten sposób co innych duchownych. Najważniejszą jednak rzeczą było administrowanie majątkami biskupa w czasie wakatu, a także mieli prawo wybierania dziekanów dla eparchii. Później na Sejmie w Warszawie te prawa potwierdził król Zygmunt III . Innym słowem była to instytucja administracyjno-sądowa o charakterze doradczo-wykonawczym metropolity bądź biskupa. Wówczas stanowiły one pomocniczo-centralny organ władzy administracyjno-sądowej w stosunku do biskupa zarządzającego eparchią.

Kryłos pełnił funkcję doradczą w sprawach związanych z diecezją podobnie jak kapituła katedralna w Kościele łacińskim. Do zadań kryłosu należało podejmowanie decyzji w sprawach nie podlegających bezpośrednio hierarsze. W zależności jak dane zagadnienie określało prawo kanoniczne, w niektórych sprawach jego uprawnienia sprowadzały się do natury czysto doradczej w innych natomiast miał nawet głos decydujący. Do tych ostatnich należało mianowicie przede wszystkim mianowanie w określonej sytuacji pomocnika hierarchy z prawem następstwa, powołanie wikariusza kapitulnego w przypadku wakatu eparchii, wyznaczenie egzaminatorów prosynodalnych, podejmowanie decyzji w sprawie kupna-sprzedaży lub zastawu majątku kościelnego, a także, wspólnie z hierarchą, nadawanie niektórych beneficjów. Członkowie kapituły pełnili określone prawem bądź zwyczajem funkcje liturgiczne w cerkwi katedralnej oraz asystowali hierarsze w czasie uroczystych nabożeństw .

W skład kryłosu wchodzili duchowni z terenu miasta będącego stolicą eparchii, gdzie w cerkwi katedralnej, oprócz pełnienia funkcji liturgicznych, pracowali w Konsystorzu biskupim.

Unia brzeska zawarta w 1596 roku zapowiadała wzmocnienie znaczenia kryłosów. Dla porównania po Synodzie Trydenckim w Polsce kapituły były w każdej diecezji z wyjątkiem bakowskiej ze względu na małą liczbę katolików. Kapituły otrzymały nowo założone diecezje smoleńska i inflancka. Pierwsza z nich otrzymała sześciu prałatów i dwunastu kanoników. W 1619 roku kapitułę otrzymała diecezja kijowska z trzema prałatami i czteroma kanonikami. Pod względem ustrojowym, dzięki licznym fundacjom (najczęściej prywatnym), okres ten ogromnie sprzyjał rozbudowie kapituł katedralnych. Tworzono więc nowe prałatury i kanonie w kapitułach. Dotowane one były najczęściej na czynszach i odsetkach. Odnosiło się to do ziem litewsko-ruskich, ponieważ kapituły koronne od dawna były liczne. Kapituła lwowska w 1600 roku liczyła czterech prałatów i trzech kanoników, a w 1669 roku siedmiu prałatów i siedmiu kanoników.

Już w czasie pertraktacji przed przystąpieniem do jedności sami hierarchowie Kościoła wschodniego wysunęli projekt zorganizowani kapituł katedralnych 2 maja 1595 roku uzyskali oni aprobatę Zygmunta III. Król zapowiedział, że zostaną wydzielone majątki i dobra na potrzeby materialne kapituły. Tym samym potwierdził przywilej udzielony w 1589 roku na mocy którego, po śmierci metropolity i innych przełożonych duchownych, wszystkie dobra cerkiewne miały pozostać w rękach kapituły zakonu greckiego. Owe próby jednak nie powiodły się. kryłosy utrzymały się w starej postaci, przez co powoli następował ich upadek aż do XVIII wieku, kiedy to doszło do zaniku bądź likwidacji tejże instytucji w niektórych eparchiach. Było to związane z reformą przeprowadzaną przez metropolitę Rutskiego polegającą na wprowadzaniu na urzędy zreformowanych i wykształconych bazylianów. Obsadzano nimi ważniejsze stanowiska urzędowe w eparchii. Początkowo odsuwano kryłoszan od urzędów, później zaś nawet od obowiązków liturgicznych i duszpasterskich w cerkwiach katedralnych. Bardzo istotnym elementem upadku ówczesnych kryłosów w eparchiach unickich była również utrata przywilejów z 1589 i 1595, o których była mowa wcześniej.

W 1667 roku Jan Kazimierz przyznał metropolicie prawo administrowania wakującymi katedrami i beneficjami, co później potwierdził jeszcze sejm z 1669 roku i następni królowie, oraz synod zamojski w 1720 roku.

Kryłosy uległy reorganizacji jedynie w eparchii przemyskiej. Dokonał tego biskup Innocenty Winnicki na wzór kapituł łacińskich. Pomimo dekretu erekcyjnego z 18 października 1687 roku, zatwierdzonego przez Jana III Sobieskiego 5 maja 1688, roku nie powołano kapituły do życia.

Według tego przywileju kapituła miała się składać z sześciu oficjalistów kapitulnych czyli prałatów:

1) Protosyncel – czyli dziekan posiadał władzę i nadzór nad innymi prałatami i kanonikami. Miał on być nie tylko przewodniczącym kapituły, ale również wikariuszem i oficjałem generalnym w eparchii. Szczególnie miał sprawować pieczę nad dziekanami okręgowymi w eparchii, czyli namiestnikami powierzonych im obowiązków w dekanatach. Pilnował całości dóbr cerkiewnych, bronił duchowieństwa i służby kościelne przed krzywdami. Wtedy był mu potrzebny syndyk generalny, który miał za zadanie chronić interesy eparchii i dochodzić krzywdy duchowieństwa we wszystkich sądach i urzędach. Po śmierci biskupa władza w eparchii przechodziła na ręce protosyncela jako administratora eparchii. W szybkim czasie musiał on przeprowadzić wraz z bractwami cerkiewnymi i eparchialnymi ze stanu rycerskiego jak najszybszą elekcję nowego biskupa. W przypadku gdyby elekcja przedłużyła się, obowiązkiem było zaproszenie w razie potrzeby biskupa obcego w celu wyświęcenia kapłanów, poświęcenia krzyżma i innych czynności pontyfikalnych.

2) Archiprezbiter – czyli prepozyt, bądź proboszcz katedralny. Do jego funkcji należało czuwanie nad właściwym porządkiem w katedrze. Następnie patronował wszystkim akcjom charytatywnym w całej eparchii. W samym Przemyślu miał się opiekować bezpośrednio szpitalem przy katedrze, zachęcać bractwa cerkiewne do hojności na rzecz ubogich. W innych miejscowościach owe obowiązki w jego imieniu wypełniali wizytatorowie generalni i dziekani wiejscy.

3) Archidiakon – tzw. „oko biskupa”. Z urzędu miał być wizytatorem. Do jego obowiązków należało wizytowanie cerkwi i kapłanów. W czasie przeprowadzanych wizytacji musiał zwracać szczególną uwagę na życie i obyczaje kleru oraz na właściwe pełnienie obowiązków duszpasterskich. Jeżeli zostawały wykryte nadużycia duchownych, powinien donosić o wszystkim insygatorowi by ten wszczął postępowanie sądowe.

4) Ustawnik – czyli kantor. Miał sprawować pieczę nad chórem i muzyką w katedrze. Równocześnie zajmował się szkolnictwem parafialnym w eparchii: wizytował diaków i nauczycieli, sprawdzał, czy należycie wykonują swoje obowiązki tak w pracy cerkiewnej, jak i w szkolnictwie parafialnym. W razie nadużyć miał prawo pozbawiać ich urzędu i mianować nowych.

5) Blustitel – czyli kustosz. Jego zadaniem było sprawowanie pieczy nad skarbem katedralnym oraz nadzór nad bractwami cerkiewnymi w całej eparchii.

6) Ekonom miał być ostatnim z prałatów. Zakres jego obowiązków sprowadzał się do zarządzania dobrami wydzielonymi z dóbr stołowych biskupa na utrzymanie Kapituły.

Prócz prałatów w skład kapituły miało wchodzić również 6 sobornych albo kapitulnych kryłoszanów.

Prałaci mieli być wybierani z pośród duchownych eparchialnych i zakonnych. Biskup obawiał się, że może nie znaleźć wśród kleru diecezjalnego odpowiedniej liczby duchownych, toteż dopuścił możliwość wyboru duchownych zakonnych na te stanowiska.

Członkowie kapituły nie mieszkali przy katedrze, ale mieli obowiązek zbierać się na posiedzenia kapituły. Dwa razy w roku na św. Jana Chrzciciela patrona katedry oraz na św. Mikołaja miały odbywać się zebrania gremialne wszystkich członków kapituły pod przewodnictwem biskupa bądź bez niego. Nieusprawiedliwiony brak obecności mógł spowodować utratę urzędu. Stale zaś w katedrze miało rezydować dwóch prałatów, którzy co trzy miesiące mieli się zmieniać. Również w czasie wizytacji biskupa poza Przemyślem miało mu towarzyszyć dwóch kryłoszan w czasie celebrowanego nabożeństwa. Tutaj kryłoszanie nie byli ukonkretnieni chodziło jedynie o ich obecność.

Na utrzymanie kryłosu biskup wydzielił ze swoich dóbr stołowych dwie wioski i grunty w Przemyślu. W skład ich wchodziły wieś Hruszewice i Szehinie jak również grunty na przedmieściach Przemyśla: Podzamcze, Pogórze, Psiarce i Garbarze. Podczas wakatu eparchii dochody z dóbr ziemskich i czynsze miały należeć do przyszłego biskupa pozostałe zaś dochody z majątku biskupiego miały pozostać dla kryłosu. Nowych kryłoszan miał wybierać kryłos. Biskupowi pozostawiono tylko prawo do ich zatwierdzenia. Owa ordynacja zbliżona była do ustroju kapituł łacińskich .

Fundacja ta pomimo potwierdzenia przez króla nigdy nie doczekała się utworzenia kapituły w tej postaci. Projekt utworzenia kapituły biskup Innocenty Winnicki umieścił również w postulatach synodalnych. Domagano się ich spełnienia w zamian za przystąpienie do unii. Synod odbył się w Samborze 4 kwietnia 1691 roku.

Taka sytuacja była spowodowana brakiem jedności w eparchii przemyskiej. Pomimo przystąpienia w 1596 roku do unii Kościoła wschodniego w Rzeczypospolitej część eparchii znacznie się temu opierała. Eparchia przemyska do unii przystąpiła prawie 100 lat później. Źródłem niechęci społeczeństwa prawosławnego zachodnich eparchii były obawy przed utratą tożsamości wyznaniowo-narodowej. Jednak wydarzenia jakie miały miejsce pod koniec XVII wieku uświadomiły społeczeństwu, że Kijów przestał już być centrum ruskiego życia duchowego. Umocnienie się patriarchatu moskiewskiego oraz wchłonięcie w 1686 roku stolicy metropolii Kijowa wraz z podporządkowaniem sobie metropolitów, spowodowało faktyczny podział metropolii na polską i rosyjską. W granicach Rzeczypospolitej pozostały jeszcze trzy eparchie prawosławne bez metropolity. Zauważono wówczas, że prawosławie moskiewskie nie poszanowało praktyk i tradycji ruskich, które regularnie rugowano z tożsamości prawosławnej cerkwi na Rusi. Wobec tego eparchie przemyska, lwowska i łucka przystąpiły do unii.

Ostatnim etapem przystąpienia do unii kościelnej eparchii przemyskiej był zwołany do Przemyśla synod z dnia 27 kwietnia 1693 roku . Wówczas proklamacje unii podpisali członkowie kryłosu, ihumeni klasztorni, dziekani i kapłani diecezjalni. Biskup Innocenty Winnicki obiecywał, że powoła odpowiednie osoby na urzędy kapitulne na następnej kongregacji diecezjalnej, ale owej obietnicy nie dotrzymał on, ani jego następcy . Po śmierci bp Innocentego Winnickiego rządy diecezją objął jego brat Jerzy Winnicki, ale i ten nie wywiązał się z obietnic swego brata.

Autor analizując powyższe opracowania i dokumenty zauważa duży upadek instytucji kryłosu na przełomie XVII/XVIII wieku a w pierwszej połowie XVIII wieku nawet ich upadek. Spowodowane to było obsadzeniem urzędów kościelnych bazylianami, ale w związku z reformą Kościoła przeprowadzoną przez Rutskiego, o której wcześniej było wspomniane.

Interesujący jest zatem fakt, że w późniejszym czasie na jednym z synodów w 1740 roku bp Hieronim Ustrzycki nawoływał do o wskrzeszenia kapituły. Ustanowił wtedy w eparchii urzędy oficjałów. W ten sposób zapoczątkował proces odsuwania bazylianów od urzędów eparchialnych. Kilka lat później została zlikwidowana rezydencja bazyliańska przy katedrze przemyskiej i nastąpił powolny powrót dawnych kryłoszan do służby w katedrze.

Z inicjatywy Onufrego Szumelańskiego w 1756 roku w Walawie pod Przemyślem odbył się zjazd duchowieństwa z całej eparchii. Między innymi poruszono na nim sprawy finansowe w celu zorganizowania kapituły katedralnej jak i seminarium duchownego. Jednakże nie pociągnęło to za sobą żadnych praktycznych skutków. W latach 70-tych XVIII wieku w kręgach cerkiewnych we Lwowie i Przemyślu powstał ruch zmierzających do ustanowienia kapituł katedralnych, ale pomysł ten nie znalazł poparcia wśród biskupów.

Podobnie rzecz się miała w innych eparchiach. Był to nowy program organizacji zarządu eparchiami w oparciu o kler eparchialny zgodnie z postanowieniami synodu zamojskiego i później Stolicy Apostolskiej. Bazylianie, którzy utrzymywali we władaniu większość urzędów, tak jak wcześniej było wspomniane, zaczęli być usuwani. W takich warunkach powstawały, a raczej jak twierdzą ich założyciele, odnawiały się kryłosy. Odnawiające się kapituły w połowie XVIII wieku były wzorowane na kapitułach łacińskich.

Przykładem procesu powstawania kapituł jest kapituła katedralna eparchii włodzimierskiej. Kapitułę do życia powołał metropolita Felicjan Włodkowicz mianując prałatów z pośród zasłużonych duchownych świeckich. Kapituła odtąd miała składać się z 6 prałatów i 6 kanoników: archiprezbiter miał sprawować porządek w katedrze oraz był przewodniczącym kapituły, kanclerzowi podlegały archiwa biskupie i kapitulne, scholastyk zajmował się opieką nad nauką w seminariach, kustosz odpowiedzialny był za skarbiec kapituły, kantor czuwał nad ładem w chórze. Prałaci mieli być powoływani z pośród duchownych świeckich bezżennych bądź wdowców. Powinni posiadać urodzenie szlacheckie bądź wykazać się biegłością nauk teologicznych. Mieli stale rezydować przy katedrze i odprawiać wszystkie nabożeństwa. Na ich utrzymanie biskup przeznaczył 3000 zł. rocznie z katidratikum. Kapituła miała się zbierać raz do roku na zebrania kapitulne. W razie wakatu w kapitule biskup zatwierdzał kandydata wysuniętego z kandydatur przedstawionych przez prałatów. Jeżeli to nie doszło do skutku, to wówczas sam biskup proponował i zatwierdzał kandydatów. Majątkiem kapituły zarządzali prokuratorzy wybierani co trzy lata. Natomiast w czasie wakatu eparchii dobrami biskupa zarządzał administrator mający prawo do ¼ dochodów z nich. Inaczej wyglądała kapituła łucka gdzie było tylko 4 prałatów oraz 3 bądź 4 kanoników. Prałaci czerpali tam dochody z folwarku w Rawance, który niegdyś był uposażeniem kryłosu. W skład kapituły łuckiej wchodził piąty prałat-archidiakon ostrogski. Nazwa ta pochodziła od fundatora, którym był właściciel Ostroga książę Lubomirski .

Biskup Lew Szeptycki odnowił kryłos, ale jako jeden dla trzech eparchii lwowskiej, halickiej i kamienieckiej. W praktyce były to trzy kryłosy, jednak prepozyt był jeden dla 3 eparchii, rezydujący we Lwowie. Ciężar uposażenia tego kryłosu wzięli na siebie członkowie nowego kryłosu, którzy ofiarowali 403.200 zł . Przeciw odnowionym kryłosom występowali ustawicznie bazylianie. Przy pomocy łacińskiego biskupa Sieradzkiego sprawa trafiła do Rzymu. Biskup Sieradzki nie przybierając w środkach udaremnił ekspedycję kryłosu . Sprawa kryłosu została uregulowana dopiero przez cesarz Franciszka I.

W 1778 roku Maria Teresa zatwierdziła dekret o ustanowieniu kapituły, o czym powiadomiła metropolitę Lwa Szeptyckiego. Samo wprowadzenie postanowienia odbyło się znacznie później. W 1790 roku biskupi galicyjscy ponowili prośbę o utworzenie kapituły. Podobnie postąpiło duchowieństwo w tym samym roku i następnym. Do pomyślnego rezultatu doprowadził sprawę biskup Angełowicz. Dzięki jego staraniom cesarz Franciszek I dyplomem z dnia 25 lutego 1813 roku ustanowił metropolitarną Kapitułę we Lwowie, zaś kapitułę katedralną w Przemyślu utworzono 1816 roku.

Równolegle w eparchii mukaczewskiej została założona kapituła katedralna do której wchodziło siedmiu prałatów, zaś do eparchii w Presovie sześciu prałatów. Ówczesny biskup Kościoła Greckokatolickiego ze stolicą biskupią w Mukaczewie zaraz po swojej chirotonii starał się o oficjalne stworzenie kapituły.

Cesarzowa Maria Teresa 25 października 1776 roku zatwierdziła kapitułę katedralną . Dziekanem kapituły nazywanym Protojerejem został ówczesny wikariusz generalny, jego uposażenie wynosiło 1000 florenów. Następnym członkiem kapituły był Archidiakon z uposażeniem 900 florenów, Primicer (Kantor) 800 florenów, Eklezjarcha 800 florenów, Scholastyk 700 florenów, Chartofilaks (Kanclerz) 700 florenów, młodszy kanonik 600 florenów.

Uroczyste wprowadzenie do katedry w Mukaczewie odbyło się w 1777 roku w czasie odpustu parafialnego. Kapituła katedralna w niedziele i święta zobowiązana była do odprawiania wszystkich nabożeństw w katedrze, zaczyniając od nieszporów (weczirni) dnia poprzedzającego uroczystość. Była o tym wzmianka w statutach kapituły z 1776 roku. Minimum dwa razy w miesiącu kapituła zbierała się na narady, stanowiąc organ doradczy biskupa. Natomiast nominacje kanoników były zarezerwowane cesarzowej i jej następcom. Na wakujące miejsce kanonika biskup miał prawo wystawić dwóch, a potem trzech kandydatów, ale prawo ich zatwierdzenia miał cesarz. Biskup Baczyński uzyskał prawo dla kanoników (reprezentantów) udziału w obradach parlamentu i tak w 1790 roku w Budyni w czasie obrad parlamentu delegatem był Protojerej Andrzej Żedkej .

W taki sposób kształtowała się sytuacja kapituł katedralnych w okolicznych eparchiach Kościoła Greckokatolickiego. W eparchii przemyskiej nie było większych zmian do początku XIX wieku. Biskup Angełowicz, aż do śmierci tj. 1814 roku (później metropolita Lewicki) starał się o ustanowienie kapituły przez cesarza. Należy wspomnieć, że w czasie wojen napoleońskich podczas pobytu wojsk polskich we Lwowie, metropolita Lewicki zakazał swojemu duchowieństwu wspominania w św. Liturgii imienia cesarza Francuzów. Pozostał wierny cesarzowi Austrii, przez co musiał uciekać ze Lwowa. Przed wyjazdem jednak rozwiązał kryłos, by zapobiec jakimś nieroztropnym poczynaniom urzędu.

W dalszej części zostanie przedstawiony rozwój gremium kapitulnego w XIX wieku.

1.2. Rozwój kapituły od 1816 do 1918

Kongres wiedeński z 1815 roku na podstawie prawa międzynarodowego wprowadził zmiany terytorialne w zaborze austriackim, które nastąpiły po wojnach napoleońskich. Wskutek tego w granicach tego zaboru pozostała eparchia lwowska i przemyska. Sytuacja Kościoła Greckokatolickiego w Galicji, ustabilizowana w XVIII wieku, pozostała bez zmian.
Zasada równouprawnienia obrządków obowiązywała w pragmatyce nadawania urzędów, ale w praktyce wyglądało to nieco inaczej, gdyż urzędnicy austriaccy przeważnie wyżej cenili duchowieństwo łacińskie, aniżeli greckokatolickie.

W monarchii utrzymywał się do 1855 roku system józefiński. W dziedzinie stosunków państwa do Kościoła pomimo odwołań niektórych zarządzeń, był systemem policyjnym. W wyniku tego pod względem społecznym jak i politycznym, stan ustalony na Kongresie wiedeńskim utrzymał się aż do połowy XIX wieku. W życiu kościelnym ważne było zawarcie konkordatu w 1855 roku pomiędzy Stolicą Apostolską a Austrią. Układ ten został w 1870 roku zerwany, ale zawarte zasady i postanowienia pozostały w mocy. Zawarcie konkordatu oznaczało w konsekwencji całkowite zerwanie z zasadami józefinizmu w polityce kościelnej. W takich okolicznościach rozwijała się działalność Kościoła Greckokatolickiego w Galicji. Pod względem terytorialnym jurysdykcja tego Kościoła pozostała prawie bez zmian. W tym czasie powstały nowe kapituły katedralne: jedna w Stanisławowie druga zaś w Przemyślu. Statuty kapituł zatwierdził za staraniem metropolity Michała Lewickiego cesarz Franciszek I 20 kwietnia 1816 roku . Dawało to podstawę prawną do działalności kapituły. W skład kapituły wchodziło trzech prałatów oraz trzech kanoników gremialnych . Liczba kanoników honorowych kapituły została powiększona dekretem kancelarii cesarskiej z dnia 29 stycznia 1817 roku. Na jego mocy liczba kanoników wzrosła z sześciu do dziesięciu. Grono prałatów było następujące:

-Archiprezbiter, czyli Prepozyt, który przewodniczył kapitule i pomagał biskupowi w rządach eparchią;

-Archidiakon (Dziekan), który był zawsze zastępcą Prepozyta;

-Skevophylax (Kustosz), który był kontrolerem i zabiegał aby wszyscy członkowie kapituły sumiennie wypełniali swe obowiązki.

Natomiast kanonicy gremialni byli oddelegowani do pomocy prałatom . Kanonikami prałatami i kanonikami gremialnymi mogli pozostać jedynie duchowni celibatariusze, bądź wdowcy. Kanonikami honorowymi mogli także być duchowni żonaci, którzy posiadali urzędy lub byli duszpasterzami w eparchii. Pierwszymi prałatami w Kapitule zostali: archiprezbiterem ks. Teodor Fedykowycz (+1831), achidiakonem ks. Grzegorz Strelbyćkyj (+1832), kustoszem ks. Jan Mohylnyćkyj (+1831), natomiast kanonikami gremialnymi pozostali: ks. Piotr Nazarewycz (+1837), ks. Aleksij Stupnyćkyj (+1824) i ks. Jan Fedorowycz (+1822).

W kapitule przemyskiej pod panowaniem Cesarstwa Austro- Węgierskiego kandydatów do gremium kapitulnego proponował biskup po konsultacji z kapitułą natomiast zatwierdzał ich cesarz. Wyjątkiem był Archiprezbiter, którego mianował Biskup Rzymu. Prałatury Chartopylaxa i Scholastyka były uposażone znacznie później. Scholastyk był eparchialnym inspektorem szkolnym, Chartopylaxa mianował biskup eparchialny. Mieli oni prawo na podstawie specjalnego indultu papieża używać stroju pontyfikalnego

W eparchii preszowskiej w tym samym czasie została powołana do życia kapituła katedralna. Dekretem z dnia 6 sierpnia 1820 roku oficjalnie zaczęła swą działalność. Początkowo sytuacja materialna była bardzo ciężka. Brak środków utrzymania spowodowało, że działalność kapituły zależna była od nowych członków. Toteż najważniejszą sprawą było ustalenie dochodów. W wyniku czego ustalono dochód w wysokości 5/13 z beneficjów dwóch wsi, które wynosilo około 500 halerzy. W skład kapituły wchodziło pięciu prałatów: protoprezbiter, lektor, kantor, kustosz i scholastyk. Wszyscy oni byli przypisani do katedralnej cerkwi w Presovie. Dochód ich kształtował się w skali rocznej następująco:

a) protoprezbiter- 1000 florenów;

b) lektor- 500 florenów;

c) kantor- 800 florenów;

d) kustosz- 700 florenów;

e) scholastyk- 600 florenów.

Oprócz tego mieli otrzymywać po 200 florenów za brak mieszkania ponieważ wynajmowali apartamenty. Kwota ta miała pochodzić z funduszu eparchialnego.

W 1840 roku kapitułę przemyską powiększono o prałatury wspomniane już wcześniej Chartophylaxa (Kanclerza) a w 1846 roku o prałaturę Scholiarcha (Scholastyka). Obie prałatury były fundacjami prywatnymi. Jednak przez dłuższy czas nie były one obsadzone. Trzeba zaznaczyć, że kapituła przemyska miała prawo od 1817 roku zasiadać w Sejmie Krajowym. W okresie wakatu eparchii administrację przejmowała kapituła inaczej niż wcześniej ustalił to synod zamojski z 1720 roku, który nadawał władzę metropolicie.

Przepisy prawa kanonicznego wymagały, by kapituły katedralne posiadały aprobatę Stolicy Apostolskiej. Kapituła przemyska posiadała aprobatę cesarza i metropolity. Dlatego metropolita Michał Lewicki zwrócił się do Stolicy Apostolskiej w 1844 roku o zatwierdzenie kapituły katedralnej. Niestety śmierć papieża przerwała jego zabiegi. Istotnym wydarzeniem było zawarcie konkordatu pomiędzy Stolicą Apostolską a Austrią 18 sierpnia 1855 roku, w którym cesarzowi przypadły znaczne prawa co do powoływania członków kapituł.

Dopiero w 1861 roku nuncjatura w Wiedniu zażądała wyjaśnień w sprawie ustanowienia kapituł w Przemyślu i we Lwowie. Między innymi zarzucano hierarchom samowolne ustanowienie urzędów. Następnie wynikł problem, dlaczego nikt po założeniu kapituły nie powiadomił Stolicy Apostolskiej i czy statuty istniejących urzędów były te same, które przekazał biskup Michał Lewicki jeszcze w 1844 roku. Również domagano się wyjaśnienia: ilu było kanoników i w jaki sposób i w jakim obrzędzie byli zatwierdzani. Na te pytania dał szeroki komentarz jeden z kanoników metropolitarnej kapituły we Lwowie ks. Michał Malinowski pismem z dnia 16 marca 1862 roku, jednak na to pismo nie było żadnych odpowiedzi. Dopiero interwencja w 1863 roku metropolity Litwinowicza i biskupa przemyskiego Polańskiego przyspieszyły uzyskanie pozytywnej odpowiedzi. Papież Pius IX zatwierdził obie kapituły w breve In Apostolicae Sedis fastigio z dnia 12 lipca 1864 roku . Papież zażądał, aby obie kapituły w przeciągu sześciu miesięcy uzupełniły skład kapituł bo były niepełne i nie można ich było zatwierdzić. Ks. Dr Fedorow jednak twierdzi, że obie kapituły pracowały bardzo dobrze już od ponad pięćdziesięciu lat i Stolica Apostolska o tym wiedziała. Kapituła przemyska nie odpowiedziała na breve, toteż nie uzyskała pełnej akceptacji ze strony Stolicy Apostolskiej. Organizacja i funkcjonowanie Konsystorza przemyskiego odpowiadały co prawda wymogom prawa, ale kapituła nie miała zatwierdzenia Stolicy Apostolskiej, a istnienie i działalność opierała jedynie na dokumencie cesarskim z 1816 roku.

W breve został zatwierdzony ośmioosobowy skład kapituły przemyskiej, w której było pięciu prałatów i trzech kanoników gremialnych. Dokument papieski nawiązywał do składu kapituły jaki był przedstawiony cesarzowi Leopoldowi III przez episkopat unicki. Prawo do mianowania prałatów i kanoników określały zarówno konkordat z 1855 roku jak i ustawa z 1874 roku. Artykuł 22 konkordatu mówił, że nadawanie pierwszego miejsca w kapitule należy się papieżowi, pozostałych mianuje cesarz o ile nie zostały one zastrzeżone biskupowi, bądź nie podlegały prawu patronatu. Również w tym samym artykule jest mowa, że kandydatura na prałaturę czy kanonię nie jest zastrzeżona dla duchowieństwa pochodzenia szlacheckiego. Stolica Apostolska zastrzegła tylko, że w skład gremium mogą wchodzić celibatariusze lub wdowcy z pośród duchowieństwa eparchialnego . Ani konkordat z 1855 roku ani breve z 1864 roku nic nie mówiły o stopniach naukowych członków kapituły . Obok prałatów i kanoników gremialnych w skład kapituły wchodzili również kanonicy honorowi, mieli oni przywilej noszenia fioletowego kołpaka, peleryny, rokiety, czarnego pasa ze złotymi frędzlami i krzyża. Przysługiwał im również tytuł „ reverendissimus ” podobnie jak kanonikom gremialnym.

W 1879 roku Kapituła przemyska miała następujący skład: trzech prałatów Prepozyt, Dziekan i Kustosz oraz trzech kanoników gremialnych. Prepozytem kapituły od 1865 roku był ks. Grzegorz Szaszkiewicz, dziekanem był ks. Teodor Łukaszewski, zaś Kustoszem ks. Dr Antoni Juzyczyński. Pozostałe prałatury Scholastyka i Kanclerza były nie obsadzone. Do grona kanoników gremialnych należeli w 1879 roku: ks. Dr Jan Ilnicki, ks. Lew Kordasiewicz oraz ks. Benedykt Litwiński. Z sześcioosobowego składu kapituły Prepozyt oraz kanonicy ks. Kordasiewicz i ks. Lityński byli wdowcami, natomiast pozostali celibatariuszami. Wszyscy prałaci i kanonicy gremialni zgodnie z ówczesnym zwyczajem pracowali w Konsystorzu biskupim w charakterze radców, wikariusza generalnego, kanclerza i egzaminatorów synodalnych. Ponadto pełnili oni inne funkcje kościelne. Praca w Konsystorzu biskupim nie stanowiła podstawy do wynagrodzenia, gdyż wszyscy z tytułu przynależności do gremium kapitulnego otrzymywali pensję rządową wypłacaną z Funduszu Religijnego. Jak wspomniano wcześniej dekretem z dnia 29 stycznia 1817 roku kancelarii cesarskiej ustalono dziesięć kanonii honorowych dla greckokatolickiej eparchii przemyskiej. W końcu lat siedemdziesiątych XIX wieku dwie kanonie honorowe były nie obsadzone. Wówczas było sześciu kanoników honorowych, z czego dwaj kanonicy posiadali tytuł doktora nauk teologicznych, chociaż nie wymagały tego przepisy. Obydwaj kanonicy byli profesorami Uniwersytetu Lwowskiego. Pozostali kanonicy byli czynnymi bądź emerytowanymi dziekanami, a także pełnili również funkcje proboszczów . Z praktyki wcześniejszych lat wynikało, że najczęściej tytuł kanonika honorowego otrzymywali właśnie dziekani. Ilustruje to tabela nr 1 przygotowana w oparciu o schematyzmy lat 1838-1879.

Tabela nr 1
Dziekani w gronie kanoników honorowych greckokatolickiej kapituły przemyskiej.

Rok	Liczba kanoników honorowych	Liczba dziekanów w gronie kanoników honorowych
1838	6	4
1840	8	6
1847	9	6
1851	7	6
1855	7	6
1860	4	2
1865	7	5
1869	6	5
1870	5	5
1873	5	5
1875	9	7
1879	6	4

W okresie czterdziestu lat liczba kanoników honorowych była zmienna. Najczęściej było ich sześciu albo siedmiu. W oparciu o tabelę można zauważyć, że dziekani czynni i emerytowani stanowili zdecydowaną większość wśród kanoników honorowych, a niekiedy jak np. na początku lat siedemdziesiątych XIX wieku stanowili 100% kolegium kanoników honorowych, pozostali zaś rekrutowali się z grona profesorów uniwersyteckich. Można zatem przypuszczać, że tytuł kanonika honorowego otrzymywali bardziej zasłużeni duchowni jako wyróżnienie za swą działalność duszpasterską bądź naukową.

Kapituła zbierała się kilka razy w roku na sesjach kapitulnych, na których podejmowano uchwały. Liczba sesji kapitulnych w roku była różna. W 1877 odbyło się siedem sesji kapitulnych, w 1878 cztery a w 1879 aż dziewięć.

Na uwagę również zasługuje biblioteka kapitulna, którą założył biskup Jan Śnigurski , a wzbogacona przez archidiakona Jana Ławrowskiego . Znajdowało się w niej wiele cennych dzieł, wśród nich stare manuskrypty, inkunabuły, zbiór monet oraz galeria obrazów. Stan biblioteki bardzo dokładnie przedstawia „Eparchialnyj Wisnyk” z 1900 roku . W następnym rozdziale dokładniej zostanie przedstawiony księgozbiór kapituły.

Wszyscy prałaci oraz kanonicy gremialni zaangażowani byli w życie religijne eparchii. Niekiedy było tak, że kanonik bądź prałat piastował nawet kilka urzędów. Taki stan rzeczy był możliwy, gdyż prebendy kapitulne stanowiły jedyny dochód. W znacznym stopniu urzędy konsystorialne były obsadzone przez prałatów i kanoników gremialnych, toteż posiadali duży wpływ na sprawy administracyjne w eparchii.

W 1891 roku we Lwowie odbył się synod prowincjonalny. Zwołany został przez metropolitę z udziałem między innymi przedstawicieli kapituł. Podjęto na nim decydujące uchwały dotyczące kapituły. Została potwierdzona Kapituła mertroplitalna we Lwowie, a Kapitułę przemyską zobowiązano do przesłania Stolicy Apostolskiej swoich statutów w przeciągu jednego roku po przeprowadzeniu synodu. W 1894 roku Stolica Apostolska zatwierdziła statuty Kapituły przemyskiej. Od tego momentu uważa się Kapitułę przemyską jako prawnie działający organ władzy kościelnej z pełną aprobatą Stolicy Apostolskiej.

W skład kapituły wchodziło ośmiu członków, pięciu z nich to prałaci:

1) Archiprezbiter (Arcykapłan albo Prepozyt – przełożony);

2) Archidiakon (Wikariusz generalny albo Dziekan);

3) Skevafylaks albo Kustosz;

4) Scholiarcha albo Scholastyk (Nauczyciel);

5) Chartafylaks albo Kanclerz.

Oprócz pięciu prałatów było trzech kanoników gremialnych: jeden był proboszczem cerkwi katedralnej, drugi zaś kaznodzieją w katedrze, a trzeci pracował w kapitule. Było jeszcze dziesięciu kanoników honorowych.

Podstawowym uposażeniem członków kapituły były ich własne beneficja, ale także pewne dochody czerpali z cerkwi katedralnej. Do czasu zawarcia przez Polskę konkordatu wysokość uposażenia prałatów i kanoników gremialnych regulowały przepisy prawa austriackiego, a mianowicie Ustawa rządowa z 7 stycznia 1894 roku.

Zgodnie z zaleceniami Stolicy Apostolskiej kanonikami mogli zostać duchowni celibatariusze bądź wdowcy. Taki stan rzeczy utrzymał się prawie do końca pierwszej wojny światowej czyli do 1918 roku.

W następny paragrafie zajmiemy się kapitułą w okresie międzywojennym od 1918 do 1939 roku. W związku z upadkiem Cesarstwa Austro-Węgierskiego nastąpiła zmiana w statutach kapituły.

1.3. Historia kapituły w latach 1918-1939

Kapituła katedralna, która ukształtowała się w XIX wieku w swojej postaci, prawa i obowiązki zachowała się bez większych zmian aż do 1918 roku. Dopiero po zakończeniu I wojny światowej uległy zmianie niektóre prawa kapituły co do wyboru nowych jej członków. Skład osobowy kapituły po I wojnie światowej był niekompletny.

Zaraz po zakończeniu działań wojennych następująco kształtował się skład kapituły:

a) Archiprezbiter- Ks. Karol Woloszański

b) Archidiakon- Ks. Miron Podolnicki

c) Kustosz- Ks. Jan Wójtowicz

Funkcje scholastyka i kanclerza początkowo były nie obsadzone.

Kapituła katedralna w pierwszych latach powojennych działała według statutu z 1894 roku, zatwierdzonego przez Stolicę Apostolską. Zmianie uległo prawo co do wybierania nowych członków kapituły. Jak wspomniano poprzednio kanoników wybierał cesarz. W tej chwili funkcja ta przypadła hierarsze miejsca, a od 1925 roku sprawy te regulował konkordat. Sama sprawa konkordatu między Polską a Stolicą Apostolską była aktualna już od chwili odzyskania przez Polskę niepodległości. Z jednej strony chodziło o unormowanie stosunków polsko-watykańskich, a z drugiej o wprowadzenie jednolitego prawodawstwa kościelnego na całym terenie Polski, gdzie dotychczas obowiązywały różne systemy prawne, oraz o dostosowanie administracyjnych granic kościelnych do politycznych granic państwa . Na wniosek kapituły ordynariusz powoływał nowych członków gremium.

Za podstawę uposażenia kapituły stanowiły ich własne beneficja, a ponadto czerpali dochody z cerkwi katedralnej. Jeszcze z wcześniejszych lat obowiązywała wspomniana ustawa rządowa z 1 stycznia 1894 roku dla Galicji, mówiąca o dochodach kanoników. Przewidywała ona, że Prepozyt kapituły powinien pobierać 1800 zł, inni prałaci kapitulni po 1600zł, zaś kanonicy gremialni po 1400zł. Dotacje te nie uległy większym zmianom od czasu odzyskania przez Polskę niepodległości, aż do 1925 roku czyli wejścia w życie konkordatu.

Oficjalny tekst konkordatu sporządzony został w języku francuskim ogłoszony zaś w A.A.S. z 1925 roku oraz łącznie z przekładem na język polski w Dzienniku Ustaw Rzeczpospolitej Polskiej z 1925 roku, nr 72, poz. 501.

Wraz z wyborem gremium kapitulnego nominowani byli również kanonicy honorowi. Wyróżniali się oni w pracy duszpasterskiej, bądź naukowej. Głównie byli to dziekani i proboszczowie znaczniejszych parafii. Jak wspomniano wcześniej, ich liczba została powiększona przez cesarza do dziesięciu. Mieli oni przywilej noszenia insyngni kanonickich, ich liczba jednak nigdy nie była jednakowa. Najmniej osób obdarzonych tą godnością było tuż po wojnie w 1918 roku było tylko trzech, a w 1919 roku dwóch. Natomiast w 1932 roku liczba honorowych kanoników wynosiła dziesięciu.

W oparciu o dane zawarte w schematyzmach z lat 1918-1939 greckokatolickiej eparchii przemyskiej jak również kwartalnika „Peremyśki Eparchialni Widomosti” z tegoż okresu, autor sporządził tabelę ukazującą członków kapituły katedralnej w okresie międzywojennym.

Tabela nr 2

Kapituła katedralna
Kanonicy prałaci

Rok	Archiprezbiter	Archidiakon	Kustosz	Scholastyk	Kanclerz
1918	Ks. Karol Wołoszański	Ks. Myron Podołyński	Ks. Joan Wójtowicz	vacat	vacat
1919	jw.	Ks. Joan Wójtowicz	Ks.Aleksander Zubrzycki	Ks. Bazyli Lewicki	vacat
1920	jw.	jw.	jw.	jw.	vacat
1921	jw.	Ks.Aleksander Zubrzycki	Ks. Bazyli Lewicki	Ks. Michał Mryc	vacat
1922	jw.	jw.	jw.	jw.	vacat
1923	jw.	jw.	jw.	jw.	vacat
1924	jw.	jw.	jw.	jw.	vacat
1925	Ks. dr Hryhorij Łakota	jw.	jw.	jw.	vacat
1926	jw.	jw.	jw.	jw.	Ks. Bazyli Pynyło
1927	jw.	jw.	jw.	jw.	jw.
1928	jw.	jw.	jw.	jw.	jw.
1929	jw.	jw.	jw.	jw.	jw.
1930	jw.	jw.	jw.	jw.	jw.
1931	jw.	jw.	jw.	jw.	jw.
1932	jw.	jw.	jw.	jw.	jw.
1933	jw.	vacat	jw.	jw.	jw.
1934	jw.	vacat	jw.	jw.	jw.
1935	jw.	Ks. Michał Mryc	Ks. Bazyli Pynyło	Ks. Wołodymyr Gmytrasewycz	Ks. Roman Resztyło
1936	jw.	jw.	jw.	jw.	jw.
1937	jw.	jw.	jw.	jw.	jw.
1938	jw.	jw.	jw.	jw.	jw.
1939	jw.	jw.	jw.	jw.	jw.

Ponadto, oprócz prałatów w skład kapituły wchodziło także trzech kanoników gremialnych. Mniej więcej ten stan się utrzymywał jednakowo, tylko w 1936 był tylko jeden członek a rok później było już trzech .

Kapituła stanowiła senat doradczy biskupa w sprawach zarządzania eparchią. Do jej obowiązków należało załatwianie spraw związanych z życiem eparchii nie podlegających bezpośrednio biskupowi. Głos kapituły był w niektórych sprawach doradczy, a w niektórych decydujący w zależności od tego jak zostało to ujęte w prawie kanonicznym. Do spraw, w których kapituła miała głos decydujący należało: mianowanie pomocnika dla biskupa z prawem następstwa, wyznaczenie nowych inspektorów prosynodalnych. Natomiast sprzedaż, kupno lub zastaw majątku cerkiewnego oraz nadawanie beneficjum, było uzależnione od biskupa, który uprzednio zasięgał rady w kapitule. W czasie wakatu rządy w eparchii sprawowała kapituła poprzez wikariusza kapitulnego wybranego z grona gremialnych członków kapituły.

Członkowie kapituły zbierali się kilka razy do roku na sesjach kapitulnych zwoływanych w zależności od potrzeb. W okresie międzywojennym odbywały się od pięciu do dziesięciu razy w roku. Liczba ich była zróżnicowana, bo w 1923 roku było ich siedem, w 1925 roku cztery, w 1930 roku dziesięć, w 1933 roku pięć . Wszystkie zależne od kapituły sprawy po dyskusji poddawane były pod głosowanie, aby były obowiązujące, musiały uzyskać poparcie większości uczestniczących w sesji członków. Ponieważ członkowie kapituły pełnili zdecydowaną większość ważniejszych funkcji w Konsystorzu, gremium to więc miało zasadniczy wpływ na życie religijne społeczności ukraińskiej w eparchii przemyskiej.

Duchowni eparchii przemyskiej oprócz wyróżnień eparchialnych również odznaczani byli godnościami papieskimi, jak to przewidywał konkordat zrównując wszystkie katolickie obrządki. Godności papieskie w eparchii przemyskiej otrzymali w 1923 roku Ks. Dr Hryhorij Łakota, który odznaczony został godnością szambelana Jego Świątobliwości, Ks. Konstantyn Bohaczewśkyj został protonariuszem Jego Świątobliwości, a Ks. Bazyli Pynyło mianowany został prałatem Jego Świątobliwości , później również prałatem Jego Świątobliwości został mianowany Ks. Wołodymyr Gmytrasewicz.

W pierwszym rozdziale przedstawiony został zarys historyczny eparchii przemyskiej w okresie kształtowania się jej struktur aż po II wojnę światową. Dokonywało się to w różnych okolicznościach życia religijnego i w różnych sytuacjach politycznych. Najważniejsze wydarzenia, które miały wpływ na rolę i struktury kapitulne, to nawiązanie jedności z Rzymem (1596 r.) oraz utrata niepodległości przez Rzeczpospolitą, wpływ cesarzy austro-węgierskich na życie kościelne (józefinizm), a następnie konkordatowe regulacje stosunków państwo-Kościół: z Austrią i Polską.

Odsłon: 1948